Kujtime të lëna peng

Atë dimër shtëpia e Hanës nisi të zbrazej pak nga pak, si një këngë që këndohet gjithnjë e më me zë të ulët. Së pari iku palltoja e të atit, që kishte mbetur varur në grepin pranë derës që nga dita kur e varrosën. Pastaj ora e murit, ajo e mira, që la pas një katror të zbehtë në gëlqere, aty ku dikur u kishte numëruar kohën. Pastaj tenxherja e bakrit, pasqyra e korridorit dhe dy karriget ku nuk ulej më askush. E ëma qepte natën për të tjerët, dhe makina e qepjes trokëllinte pas mesnate si një zemër që s'gjente dot prehje. Por qepja s'i dilte kurrë njëherësh për bukë, për dru e për qira, dhe atë vit dimri ishte i gjatë. Hana e dinte ku kishin shkuar sendet. Ajo që nuk e merrte vesh ishte se nga vinte buka, tani që në shtëpi nuk kishte mbetur më asgjë për të shitur. E megjithatë, çdo agim e ëma kthehej me një bukë të ngrohtë nën sqetull dhe me një vështrim që i kishte mbetur diku tjetër. Dhe diçka tjetër, që Hana e vuri re më vonë se bukën: e ëma nuk e këndonte më këngën nën zë. Ishte kënga e të atit, një melodi pa fjalë që ai e fishkëllente kur rruhej, kur ngjiste shkallët, kur e mbante Hanën në prehër para gjumit. Pas vdekjes së tij, e ëma e kishte mbajtur gjallë duke e kënduar nën zë mbi makinën e qepjes, te lavamani, në errësirë. Tani në vend të saj mbetej vetëm trokëllima e makinës dhe heshtja midis dy tegelave. Një mëngjes, Hana e pa të ëmën të fuste fshehtas një copë letër në kutinë e çajit, atë kuti teneqeje me lule të zbehura që s'e hapte më njeri, sepse çaj nuk kishin blerë që nga vjeshta. Hana priti sa e ëma zuri gjumë, pastaj e ngriti kapakun me thonj, ngadalë, që të mos kërciste. Brenda kishte dhjetëra dëftesa, të palosura me kujdes, secila me një numër dhe me disa fjalë të shkruara me një dorë të pjerrët e të panjohur. Në krye të secilës ishte vulosur emri i një dyqani në fund të Rrugës së Ngushtë, ku Hanës i kishin thënë gjithmonë të mos shkonte. Për atë dyqan dinte gjithë qyteti, por askush s'e zinte në gojë, ashtu siç s'zihen në gojë borxhet dhe sëmundjet. Atje nuk merrnin as pallto, as ora, as tenxhere bakri. Atje merrnin peng kujtime, dhe vetëm të lumturat, sepse për të trishtat, thuhej, s'jepte njeri asnjë grosh. Thuhej se mjaftonte t'ia tregoje kujtimin të zotit të dyqanit, nga fillimi deri në fund, dhe kur mbaroje, ai ishte i tij, e ty të mbetej vetëm dija se kishe treguar diçka. Hana i shtroi dëftesat mbi tryezë sipas numrave, nga më e vjetra te më e reja, dhe nisi t'i lexonte. E para thoshte: një biçikletë blu, një tatëpjetë, era në flokë. E dyta: një nënë që i thur gërshetat së bijës pranë sobës. Hana nuk i njihte ato kujtime, por e kuptoi ç'ishin: fëmijëria e së ëmës, e shitur copë-copë, si karriget. Pastaj fëmijëria mbaronte. Dhe çdo dëftesë që vinte pas saj ishte për të atin. Mes tyre, një dasmë në pranverë, nën shi. Dimri i parë në këtë shtëpi, me një batanije për dy. Një burrë që mban në krahë një foshnjë të sapolindur dhe qan pa e fshehur. Hana e kuptoi pa ia thënë njeri se ajo foshnjë ishte vetë ajo. Nuk ishte se e ëma e kishte zgjedhur të shoqin para kujtimeve të tjera. Thjesht, pas tij, s'i kishte mbetur asgjë e lumtur për ta lënë peng. Dëftesa e parë për të atin, e lënë peng para gjithë të tjerave, mbante numrin 214. Mbi të shkruhej: një mbrëmje vere buzë lumit, një këngë. Poshtë, me bojë të kuqe, ishte shënuar afati: e diela. Ishte e enjte. Dyqani ishte aq i vogël sa dukej sikur e kishin ngjeshur mes dy shtëpive, me një dritare të pluhurosur dhe me një zile mbi derë që nuk ra kur Hana hyri. Brenda nuk kishte as rafte, as mallra, as vitrina, por vetëm një tryezë, dy karrige dhe një regjistër të trashë, të hapur në mes. Plaku që rrinte pas tryezës ngriti kokën dhe e pa sikur ta kishte pritur prej kohësh. Kishte sy të butë e të zbehtë, si dritaret e një shtëpie ku nuk banon më njeri. Hana e vuri dëftesën 214 mbi tryezë dhe i tha se kishte ardhur ta merrte mbrapsht. Plaku e njohu menjëherë, pa ia hedhur sytë numrit. "Lumi dhe kënga," tha ai butë, dhe për një çast fytyra iu ndriçua si e dikujt që kujton diçka të vetën. Ai nuk u përpoq ta gënjente. I tha se çdo kujtim që i tregohej bëhej i tij për sa kohë mbetej peng, e përgjithmonë nëse s'vinte njeri ta merrte mbrapsht, dhe se netëve e jetonte, i vetëm, sikur të kishte qenë vetë aty. Kështu kishte jetuar dasmën nën shi, dimrin me një batanije, natën kur kishte lindur Hana. I tha se e kishte dashur të atin pa e njohur kurrë, dhe se i kishte dashur edhe ato të dyja, nënë e bijë, si të ishin familja e tij. "Po ju, a s'keni kujtimet tuaja?" pyeti Hana. Plaku buzëqeshi, dhe ishte buzëqeshja më e trishtë që Hana kishte parë ndonjëherë. "I kisha dikur, por i lashë peng këtu kur isha i ri dhe i uritur," tha ai, duke prekur regjistrin. Nuk tha kush e mbante dyqanin në atë kohë, dhe Hana nuk e pyeti. Pastaj ia tha çmimin. Një kujtim i lumtur shpengohej vetëm me një kujtim të lumtur po aq të rëndë, dhe për lumin e për këngën do t'i duheshin kujtimet e saj për të atin. Hana mendoi për mbrëmjet kur ai e mbante në prehër. Mendoi se ishte e drejtë: një këngë për një këngë. Hapi gojën për të filluar. Plaku ngriti dorën, ngadalë, dhe e pyeti nëse ishte e sigurt se e ëma i donte vërtet mbrapsht. "Jo të gjithë vijnë këtu vetëm për bukë," tha ai. Hana mbeti pa fjalë, me gojën ende hapur. Në heshtjen e dyqanit iu kujtua i ati duke ngjitur shkallët e duke fishkëllyer aq fort, sa e dëgjonte gjithë lagjja. Ai nuk e kishte mbajtur kurrë këngën për vete. Ia kishte kënduar së ëmës, ia kishte kënduar asaj, ua kishte kënduar fqinjëve, pemëve dhe lumit, dhe kënga nuk ishte pakësuar kurrë, përkundrazi. Hana i hodhi sytë regjistrit të trashë, dëftesave, këtij dyqani ku gjithçka që jepej humbiste. Pastaj mendoi për të atin, që e kishte falur këngën e vet një mijë herë dhe s'e kishte humbur kurrë. E mbylli gojën. Pastaj u ngrit, e përshëndeti plakun dhe doli pa paguar asgjë. As kësaj radhe zilja mbi derë nuk ra. Atë natë makina e qepjes heshti më herët se zakonisht, sepse Hana e zuri të ëmën për dore dhe e uli pranë vetes, afër sobës. Nuk i tha asgjë për kutinë e çajit. I tha vetëm se donte t'i tregonte diçka. Pastaj i tregoi për një mbrëmje vere buzë lumit, ashtu siç e mbante mend ajo, me sytë e fëmijës që kishte qenë atëherë. I foli për ujin aq të ftohtë sa i shponte këmbët, për mëngët e të atit të lagura deri në bërryl, për gurin e sheshtë që ai e kishte hedhur dhe që kishte kërcyer pesë herë mbi ujë. I foli se si dielli ishte zhytur pas kodrës dhe se si i ati, duke e mbajtur mbi supe, kishte nisur të fishkëllente. E ëma dëgjonte pa lëvizur. Hana e pa në sytë e saj se ajo mbrëmje nuk ishte më aty, se vendi i saj ishte bosh si katrori i zbehtë në mur. Por e ëma dëgjonte, dhe dëgjonte ashtu siç dëgjohet një përrallë që të duket se e ke njohur dikur. Atëherë Hana nisi ta këndonte këngën nën zë. Në fillim e këndoi keq, me zërin e saj të hollë, duke ngatërruar një notë, sepse nuk e kishte kënduar kurrë me zë. Te nota e tretë, buzët e së ëmës lëvizën. Te e katërta, e ëma po këndonte me të. Këndonte dhe qante njëherësh, pa e fshehur, ashtu siç qan dikush kur i kthehet diçka që as nuk e dinte se e kishte humbur. Nuk ishte kujtimi i saj, por i Hanës; burri në të, megjithatë, ishte po ai. Ndoshta kështu peshonte më pak. Ranë në gjumë që të dyja pranë sobës, dhe kënga u mbeti mbi buzë si avulli i frymës mbi xhamin e ftohtë. Të dielën kaloi afati. Dëftesa 214 mbeti në xhepin e Hanës, një copë letër që s'vlente më asgjë, dhe lumi e kënga mbetën përgjithmonë te plaku. Buka mbi tryezë ishte më e vogël tani, e blerë vetëm me paratë e qepjes, por e ëma e këndonte këngën nën zë kur e priste në feta. Disa ditë më vonë, Hana kaloi nëpër Rrugën e Ngushtë dhe e pa plakun pas xhamit të pluhurosur, vetëm, me regjistrin të hapur përpara. Mbante në vete një mijë kujtime dhe s'kishte asnjë njeri me të cilin t'i ndante. Hana qëndroi një çast para derës. Pastaj hyri, u ul në karrigen përballë tij dhe, para se ai të thoshte gjë, i tha se nuk kishte ardhur për të lënë peng asgjë. Kishte ardhur vetëm për t'i treguar një kujtim, falas. Ishte kujtimi më i ri që kishte: një kuzhinë natën, një sobë që kërcet, dy zëra që këndojnë të njëjtën këngë pa fjalë. Plaku dëgjoi me sy mbyllur. Kur ajo mbaroi, ai nuk shkroi asgjë në regjistër. Hana u ngrit dhe hapi derën, dhe zilja sipër saj, për herë të parë, ra. Kujtimi ishte ende i saj, i plotë e i ngrohtë, si buka nën sqetull. Kishte bërë vetëm pak hapa, kur nga dyqani pas saj dëgjoi, shumë lehtë, dikë që provonte të fishkëllente këngën.