Ajkuna qan Omerin

Ajkuna e dëgjoi fjalën se Omeri kishte shkuar «te dajat», por zemra nuk e pranoi, sepse në sytë e Mujit pa një hije që s’i ngjante fitoreve, dhe në heshtjen e Halilit çdo fjalë binte si gur në fund të pusit. Në odë, lahuta u shua më herët se zakonisht, si të kishte vdekur zëri i telit, dhe Ajkuna, e ulur pranë oxhakut, e pa hirin më të ftohtë se nata, sikur vatra të kishte humbur kujtesën e ngrohtësisë. Ajo i pyeti burrat edhe një herë, pa zë të lartë e pa vaj, vetëm me atë qetësi të prerë që s’të lë të gënjesh, dhe Muji e ktheu kokën anash, aq sa në vetë kthesën u çel e vërteta që i kishin mbajtur si perde. Atëherë Ajkuna u ngrit, e lidhi shaminë fort, dhe mori rrugën pa leje e pa shoqëri, ndërsa jashtë era e bjeshkës ia tërhoqi mantelin si të donte ta kthente mbrapsht, por ajo nuk u kthye, sepse nënat ecin edhe kur këmbët u luten të ndalen. Në shteg e pyeti një bari, dhe bariu uli sytë para se ta tregonte drejtimin, pastaj tha «atje lart, ku gurët janë më të rëndë se fjala», si njeri që e di se një e vërtetë e thënë të ftoh duart. Ajkuna e ngjiti shpatin derisa fryma ia preu gjoksin, por hapi s’i ra, dhe kur pa korbat që rrotulloheshin, e kuptoi se mali po ruante një emër, prandaj eci edhe më drejt, sikur çdo gur t’i ishte dëshmitar. Në një rrafsh të ashpër gjeti gurin e madh të vendosur si kapak mbi tokë, dhe nën të dheu ishte ende i freskët, si të ishte mbyllur sapo një derë që s’duhej hapur më. Ajkuna ra në gjunjë, e preku gurin me pëllëmbë si të kërkonte nxehtësinë e djalit përmes të ftohtit, dhe tha «Omer, pse u bëre kaq shpejt i heshtur», ndërsa era ia mori fjalët e i çoi nëpër pisha, por ajo foli më fort, që të mos i mbetej vajtimi veç brenda. Ajo i qortoi malet sikur ta kishin pasur në besë e s’e kishin mbajtur, qortoi rrugët që e kishin lënë të kthehej pa u kthyer, dhe qortoi edhe duart e veta që s’ishin bërë mburojë kur duhej, sepse nëna, kur s’e gjen fajin jashtë, e gjen brenda. Pastaj nxori një shami të bardhë dhe e shtriu mbi gur si të shtronte sofrë për një të ftohtë, la qumësht në një gropë të vogël që shpirti të mos mbetej pa përshëndetje, dhe pëshpëriti «më thanë se ke shkuar te dajat, por unë e dija se ke shkuar te gurët», duke i kërkuar gurit të çahej veç për një çast, sa t’i thoshte djalit një fjalë të pa thënë, por guri rrinte i mbyllur dhe mbyllja ia zgjati edhe më tej vajin. Ajo e ktheu fytyrën nga qielli dhe e pyeti diellin pse ndriçon mbi një nënë të boshatisur, e pyeti hënën pse e di rrugën e trimave por s’i kthen në shtëpi, pastaj u përkul prapë dhe i foli Omerit si të ishte në gjumë se emri i babait s’duhej t’i kishte rënduar si gur, dhe se ajo do të mbajë mend çdo hap të tij derisa kujtesa t’i bëhet shteg nëpër gjak. Kur u ngrit, gjunjët i dridheshin, por zëri i kishte lënë një shenjë malit, dhe në kthim era iu duk më e ftohtë, sepse tani ajo ecte me një mungesë në krah, derisa më vonë lahutari e këndoi vajin e saj dhe njerëzit kuptuan se në Epos nuk vdes vetëm trimi, por edhe e qeshura e nënës.